Weryfikacja audytów energetycznych

Przeanalizujmy konkretny przykład. W lipcu 2010 r. audytor energetyczny otrzymał następujące pismo od Fundacji na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii:
„(…) W związku z powyższym pod rygorem wydania negatywnej oceny weryfikacyjnej – prosimy o uzupełnienie audytu o następujące dokumenty: obliczenie zapotrzebowania na ciepło zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. (DzU nr 43, poz. 346) (załącznik 1, cześć 3, punkt 3), które mówi m.in.: „zapotrzebowanie na ciepło przed termomodernizacją – GJ/rok, obliczone zgodnie z Polską Normą według metody dotyczącej obliczania zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania, z uwzględnieniem współczynników korekcyjnych wg tabeli 2; dla budynków nieobjętych zakresem tej normy sezonowe zapotrzebowanie na ciepło należy określić zgodnie z rozporządzeniem dotyczącym sporządzania świadectw, lub indywidualnie na podstawie dokumentacji technicznej lub pomiarów". W związku z tym, że w dniu 27 listopada 2009 ukazała się w języku polskim norma PN-EN-ISO 13790:2009 „Energetyczne właściwości ubytkowe budynków. Obliczanie zużycia energii na potrzeby ogrzewania i chłodzenia”, do obliczeń zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania wszystkich rodzajów budynków należy używać wyżej wymienionej normy. Dlatego dla wyznaczenia zapotrzebowania na ciepło przed i po wykonaniu przedsięwzięcia remontowego dla celów określenia oszczędności energii nie należy używać metodologii świadectw. Metodologia ta służy natomiast do wyznaczenia wskaźników EFC i EP dla rozpatrywanego budynku (…)”.
Czy zawarte w piśmie uwagi są słuszne?

Normy w prawie nieprzywołane

Żadna norma nie jest aktualnie w polskim prawie powołana, obowiązują zatem wszystkie normy, a projektant lub audytor może zdecydować sam, z jakiej będzie korzystał. Może to więc być norma PN-EN ISO 02025:2001 [1] lub PN-EN ISO 832:2001 [2], a także PN -EN ISO 13790:2009 [3] albo PN-EN ISO 13790:2006 [4]. Wprawdzie na stornach internetowych banku BGK jest podana norma, z jakiej powinien korzystać audytor, jednak jest to sugestia – tylko minister infrastruktury może udzielić odpowiednich wyjaśnień. Według mojej wiedzy skierował on do weryfikatorów takie wyjaśnienia, z których wynika, że audytor może sam zdecydować, z jakiej normy będzie korzystał. Przywołanie więc w piśmie FEWE jako obowiązującej normy PN -EN ISO 13790:2009 [3] do sporządzania audytów energetycznych zostało narzucone przez weryfikatorów.

Należy jednak zauważyć, że w rozporządzeniu w sprawie szczegółowego zakresu i form audytu energetycznego oraz części audytu remontowego budynku [5] dotyczącym spełnienia wymogów oszczędności energii i wyznaczenia wskaźnika kosztów przedsięwzięcia termomodernizacyjnego przyjęto metody obliczeniowe, które powinny skłaniać do stosowania normy PN-EN 02025:2001 [1] opartej na bilansowaniu z wykorzystaniem wartości Sd – stopniodni. 
        L_g 
S_d = Σ [t_wo – t_e (m)]Ld(m) ^{[dzień·K/rok]}, 
        m=1
gdzie:
t_wo – obliczeniowa lub rzeczywista temperatura powietrza wewnętrznego określona zgodnie z Polską Normą [°C] lub pomierzona,
t_e(m) – średnia wieloletnia temperatura miesiąca [°C], w przypadku wyznaczania wartości rzeczywistej – średnia miesięczna temperatura w analizowanym sezonie grzewczym,
Ld(m) – liczba dni ogrzewania w miesiącu m, podana w tabeli 1, lub przyjęta zgodnie z danymi klimatycznymi i charakterystyką budynku dla danej lokalizacji lub danymi rzeczywistymi,
L_g – liczba miesięcy ogrzewania w sezonie grzewczym.

Wymaganie stosowania się do zapisów normy PN-EN ISO 13790:2009 [3] jest więc co najmniej nadinterpretacją prawa. Ponadto przywołana przez weryfikatora norma nie zawiera wielu odnośników krajowych, co uniemożliwia poprawne jej stosowanie. Co więcej, zamieszczono w niej odnośniki i przywołania norm, które albo nie są obowiązujące, albo są przyjęte przez PKN uznaniowo, co w rozumieniu polskiego prawa oznacza, że są nieobowiązkowe. Zatem w sprawach normalizacji i zgodności z obowiązującym prawem występuje niezgodność. Zresztą, stosowanie już od ponad pięciu lat norm obowiązujących w UE pokazało, że podobnie jak normy polskie nie są one pozbawione błędów i niekonsekwencji.

Norma (nie)obowiązująca

Sposób określania wartości współczynnika przenoszenia ciepła przez wentylację jest zbieżny z wymaganiami rozporządzenia w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku [6]. A mianowicie wartość tę należy obliczać ze wzoru:

H_ve,adj = p_ac_a (Σ _k b_ve,k q_ve,k,mn),

gdzie:
q_ve,k,mn – średnia wartość w czasie natężenia przepływu powietrza,
k – każdy z odpowiednich elementów strumienia powietrza, taki jak infiltracja powietrza, naturalna wentylacja, mechaniczna wentylacja.

W cytowanym piśmie FEWE przywołano normę PN-EN 13790:2009 [3], która wymaga określenia strumienia powietrza również przez infiltrację. Sposób obliczania infiltracji powietrza oraz wpływu infiltracji na bilans ciepła określono w normie PN-EN 13465:2006 [7], a także w PN-EN 13829:2002 [8] oraz PN-EN 15242:2009 [9]. Norma PN-EN 15242:2009 [9], choć powołana w PN-EN 13789:2008 [10], która należy do kanonu norm obowiązujących, bo przywołanych w rozporządzeniu z 12 marca 2009 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [11], jest przyjęta uznaniowo. Choć obowiązuje, to do dnia jej przetłumaczenia nie jest normą obowiązującą.

O szczelności w przepisach i normach

Wymagania dotyczące szczelności budynku określono w rozporządzeniu [11]. Podano w nim maksymalną wartość wskaźnika n50, który określa poziom szczelności oraz wymagania prawne stawiane nowym budynkom:

• budynki z wentylacją grawitacyjną – n₅₀ ≤ 3,0 h^–1,
• budynki z wentylacją mechaniczną – n₅₀ ≤ 1,5 h^–1.

W normie PN-EN 13465:2006 [7] oraz PN-EN 15242:2009 [9] podano metodologię uwzględniania szczelności budynku w obliczeniach zapotrzebowania na ciepło. Metody te pozwalają na uwzględnienie wzajemnego oddziaływania między przepływami wzbudzonymi przez wiatr, ciąg kominowy, wentylację mechaniczną. W normach uwzględniono systemy wentylacji naturalnej oraz mechanicznej, wpływu otwierania okien jako oddziaływanie jednostronne; nie obejmują one wentylacji poprzecznej. Strumień objętości powietrza wynikający z zastosowanego systemu wentylacji należy obliczać z równania: 
                
q_v-syst = 1/2 [(Σ /q_v-leak-i/) + ( Σ /q _v-vent-i/) + q_v-supply + q_v-extr + q_v-comb], 
                    wszystkie                   wszystkie
                          przecieki i                     otwory 
                                                           wentylacyjne i                                                           

gdzie:
q_v – strumień objętości powietrza. Indeksy oznaczają parametry dotyczące: _syst – systemu wentylacji, _leak – pojedynczej nieszczelności, _vent – otworów wentylacyjnych, _supply – nominalnego strumienia objętości powietrza nawiewanego, _extr – nominalnego strumienia objętości powietrza wywiewanego, _comb – spalania.

Strumień przecieków:

q _v-leak-i = C_leak-i · (/Δp_leak-i/)ⁿ  · sign(Δp_leak-i), 

gdzie
C_leak-i = 0, 278 · n₅₀ · 1/ 50ⁿ · V · l_pi,

gdzie:
_leak-i – przecieki powietrza przez obudowę budynku,
l_pi – przeciek właściwy nieszczelności, odniesiony do całkowitej przepuszczalności powietrznej obudowy,

q _v-vent = C_vent  · (/Δp_vent-i/)ⁿ  · sign(Δp_vent-i). 

Do określenia charakterystyki przepuszczalności powietrznej budynku podano trzy metody, z których pierwsza oparta jest na jednej wartości podstawowej skorygowanej za pomocą wartości dotyczących poszczególnyuch przecieków powietrza, druga wykorzystuje wiek budynku oraz metodę jego wznoszenia, trzecia opiera się na badaniach szczelności budynku według normy PN-EN 13829:2002 [8].
Metoda pierwsza określania wartości n50 według normy PN-EN 13465:2006 [7] została przedstawiona w tabeli 2.
Druga metoda określania wartości n50 w zależności od roku budowy oraz rodzaju konstrukcji została przedstawiona w tabeli 3.

W odniesieniu do nowych budynków należy przyjmować wartości według aktualnych wymagań lub na podstawie wykonanych badań szczelności budynku zgodnie z normą PN-EN 13829:2002 [8].
Zatem zgodnie z normami PN-EN ISO 13790:2009 [3], PN-EN ISO 13789:2001 [12] konieczne jest uwzględnianie wypływu przecieków powietrza lub, jak to jest określone w normach, infiltracji powietrza przez obudowę budynku. Ze względu na brak norm, które pośrednio można przyjąć jako obowiązujące, wyznaczenie wartości Vinf może nastąpić w oparciu o normę PN-EN 13465:2006 [7]; ze względu na to, że norma ta nie została przywołana jako obowiązująca, wyznaczenie wartości Vinf może być wykonane na podstawie zapisów rozporządzenia ministra infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku [6].

Ponadto pominięcie wpływu Vinf na obliczenia charakterystyki energetycznej w stanie przed wykonaniem i po wykonaniu termomodernizacji uniemożliwia uwzględnienie wpływu termomodernizacji na szczelność budynku, a więc na przecieki. Ocieplenie przegród zewnętrznych oraz poprawnie wykonana wymiana stolarki zmniejszają w znaczący sposób wpływ przecieków na zużycie energii, które uwzględnia się przez wartość Vinf.

LITERATURA

1. PN-B-02025:2001, „Obliczanie sezonowego zapotrzebowania na ciepło do ogrzewania budynków mieszkalnych i zamieszkania zbiorowego”.
2. PN-EN ISO 832:2001, „Właściwości cieplne budynków. Obliczanie zapotrzebowania na energię do ogrzewania. Budynki mieszkalne”.
3. PN-EN ISO 13790:2009, „Energetyczne właściwości użytkowe budynków. Obliczanie zużycia energii na potrzeby ogrzewania i chłodzenia”.
4. PN-EN ISO 13790:2006, „Cieplne właściwości użytkowe budynków. Obliczanie zużycia energii do ogrzewania”.
5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i form audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (DzU z 2009 r. nr 43, poz. 346).
6. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej (DzU z 2008 r. nr 201, poz. 1240).
7. PN-EN 13465:2006, „Wentylacja budynków. Metody obliczeniowe do wyznaczania wartości strumienia objętości powietrza w mieszkaniach”.
8. PN-EN 13829:2002, „Właściwości cieplne budynków. Określanie przepuszczalności powietrznej budynków. Metoda pomiaru ciśnieniowego z użyciem wentylatora”.
9. PN-EN 15242:2009, „Wentylacja budynków. Metody obliczeniowe do wyznaczania strumieni objętości powietrza w budynkach z uwzględnieniem infiltracji”.
10. PN-EN ISO 13789:2008, „Cieplne właściwości użytkowe budynków. Współczynniki przenoszenia ciepła przez przenikanie i wentylację. Metoda obliczania”.
11. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 marca 2009 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (DzU z 2009 r. nr 56, poz. 461).
12. PN-EN ISO 13789:2001, „Właściwości cieplne budynków. Współczynnik strat ciepła przez przenikanie. Metoda obliczania”.

WRZESIEŃ 2010