Sporządzanie świadectw energetycznych – przeszkody i pułapki

Określanie jakości energetycznej budynku jest elementem procesu budowlanego. Świadectwa charakterystyki energetycznej stały się pewnego rodzaju opinią specjalistyczną dla wybudowanego budynku. Z tego powodu można zrozumieć opór środowiska związanego z procesem realizacji inwestycji przy wdrażaniu przepisów związanych ze sporządzaniem certyfikatów. Może właśnie dlatego izby inżynierów zabiegały o to, aby inżynierowie z uprawnieniami mogli swoje dzieła opiniować. Rzeczywiście, jest to grupa najlepiej przygotowana do wystawiania takich opinii, jednak nie znaczy to, że bez specjalistycznego przygotowania potrafi wykonać takie analizy poprawnie oraz że jest bezstronna. Problemy z bezstronnością dotyczą głównie budynków, które oceniane są przez osoby związane z ich budową. Bardzo ważne jest więc z punktu widzenia inwestora, który przy podejmowaniu decyzji o kupnie budynku zwraca uwagę na jego jakość energetyczną, by mieć ograniczone zaufanie do świadectwa opracowanego przez osobę biorącą udział w procesie inwestycyjnym.

Na rynku sporządzania świadectw pojawiły się już nadużycia. W internecie dostępne są wzory świadectw, w których można wpisać oczekiwaną ocenę energetyczną. Istnieje też możliwość manipulowania wynikami na różnym poziomie opracowywania świadectwa.

W artykule zostaną omówione niektóre niejasności, co w założeniu ma pomóc osobom opracowującym certyfikaty w rzetelnym obliczaniu charakterystyki energetycznej budynku.

Pozwolenie na użytkowanie a powierzchnie budynku

Świadectwo charakterystyki energetycznej opracowuje się po zakończeniu budowy, a przed uzyskaniem pozwolenia na użytkowanie. Nadzór budowlany czasami weryfikuje certyfikat pod względem danych geometrycznych budynku. Sprawdza mianowicie, czy powierzchnie i kubatury odpowiadają danym zawartym w projekcie.  

Rys. 1. Rodzaje powierzchni według PN-ISO 9836:1997 [2]

Problemy z powierzchnią
Rozróżniamy następujące rodzaje powierzchni: użytkową, która stanowi powierzchnię zgodną z przeznaczeniem budynku; usługową, czyli powierzchnię, która pełni funkcje usługowe dla powierzchni użytkowych. Do powierzchni usługowych można zaliczyć powierzchnię przeznaczoną na usytuowanie urządzeń instalacji oraz technicznych, jak kotłownia, serwerownia, instalacje elektryczne, gazowe, telefoniczne, wentylacja, klimatyzacja, systemy chłodnicze, dźwigi, urządzenia rozdzielcze oraz inne instalacje wspólnego użytku; ruchu, która obejmuje przestrzeń wewnętrzną przeznaczoną do ruchu: powierzchnię klatek schodowych, korytarzy, ramp, pochylni, poczekalni, balkonów ewakuacyjnych, szybów dźwigowych netto oraz powierzchnie zajęte przez urządzenia wbudowane, przeznaczone do ruchu i ogólnie dostępne na każdej kondygnacji, np. schody ruchome. Często pojawiają się w projektach zupełnie inne podziały i rodzaje powierzchni (rodzaje powierzchni wskazane w normie PN-ISO 9836:1997 [2] przedstawiono na rys. 1).

Tu pojawia się pierwsza trudność. Jeżeli wartości obliczone w świadectwie są różne od projektowych, nadzór budowlany ma podstawy, by stwierdzić, że budynek został wybudowany niezgodnie z projektem, i nie może wydać decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Sprawa się bardzo komplikuje, kiedy autor projektu popełnił błąd w zestawieniu danych geometrycznych: powierzchni użytkowej, usługowej oraz ruchu lub nie miał na ten temat odpowiedniej wiedzy.

Problem jest jednak bardziej złożony. W Polsce bowiem nadal obowiązują różne zasady i różne normy dotyczące określania danych geometrycznych. Teoretycznie obowiązuje norma PN-ISO 9836:1997 [2], jednak w projektach występują jeszcze starsze zasady określania powierzchni. Przy odbiorze końcowym decyduje zgodność danych projektowych, na które została wydana decyzja, z wynikami świadectwa. Jeżeli zgodności nie ma, nadzór ma obowiązek wydać decyzję negatywną. By rozwikłać te trudności, należałoby przede wszystkim ujednolicić zasady, a także nauczyć uczestników procesu budowlanego poprawnego ich stosowania.

Pozwolenie na użytkowanie a jakość energetyczna budynku

Budynek musi spełniać wymagania określone w ustawie Prawo budowlane [3], a mianowicie wymogi podstawowe dotyczące:

• bezpieczeństwa konstrukcji,
• bezpieczeństwa pożarowego,
• bezpieczeństwa użytkowania,
• odpowiednich warunków higienicznych i zdrowotnych oraz ochrony środowiska,
• ochrony przed hałasem i drganiami,
• odpowiedniej charakterystyki energetycznej budynku oraz racjonalizacji użytkowania energii.

Praktyka pokazuje, że nadzór budowlany weryfikuje w certyfikacie głównie parametry geometryczne oraz ich zgodność z projektem. Sprawdza więc spełnienie pierwszych pięciu wymagań podstawowych zawartych w ustawie Prawo budowlane [3], nie zajmuje się jednak punktem dotyczącym odpowiedniej charakterystyki energetycznej budynku oraz racjonalizacji użytkowania energii. Takie działania są niezgodne z prawem.

Wymagania graniczne dotyczące energii pierwotnej EP według warunków technicznych (WT 2008) [4]
W budynkach mieszkalnych do ogrzewania i wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej EPH+W w ciągu roku powinno wynosić:

• dla A/V_e ≤ 0,2; EP_H+W = 73 + ΔEP [kWh/(m²·rok)],
• dla 0,2 ≤ A/V_e ≤ 1,05; EP_H+W = 55 + 90 (A/Ve + ΔEP [kWh/(m²·rok)],
• dla A/V_e ≥ 1,05; EP_H+W = 149,5 + ΔEP [kWh/(m²·rok)].

W budynkach mieszkalnych do ogrzewania, wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej EPHC+W w ciągu roku powinno wynosić:

EPHC+W = EPH+W + (5 + 15·Aw,e /Af) (1 – 0,2·A/Ve)·Af,c/Af [kWh/(m²·rok)]. W budynkach zamieszkania zbiorowego, użyteczności publicznej i produkcyjnych do ogrzewania, wentylacji i chłodzenia oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia wbudowanego EPHC+W+L w ciągu roku powinno wynosić: EPHC+W+L = EPH+W + (10 + 60·Aw,e/Af) (1 – 0,2·A/Ve)·Af,c/Af [kWh/(m²·rok)]. W obecnej sytuacji energetycznej i środowiskowej projektowanie, budowanie i dopuszczanie do użytkowania budynków energochłonnych jest działaniem skierowanym przeciwko polityce energetycznej Polski oraz Unii Europejskiej. Nieegzekwowanie prawa jest szkodliwe i ma zły wpływ na stosunek wszystkich uczestników procesu inwestycyjnego, w tym inwestorów, do tego wymogu. Budynek, który nie uzyskał odpowiedniej charakterystyki energetycznej, został wykonany niezgodnie z prawem i nie powinien być dopuszczony do użytkowania, tak jak ma to miejsce w przypadku wymagań ppoż.